Wie heeft tiramisu uitgevonden?
Het bekendste verhaal geeft de eer aan restaurant Le Beccherie in Treviso, waar het op kerstavond 1969 werd gemaakt. Friuli Venezia Giulia heeft oudere claims, en de ruzie is nooit beslecht.
TiramisuPortie tiramisu bij de Italiaan380kcal
Een jong toetje
Tiramisu lijkt altijd al op Italiaanse menukaarten te hebben gestaan. Dat is niet zo. Wikipedia vat het eerlijk samen: het duikt op eind jaren 1960 of begin jaren 1970, en waar en wanneer precies is onduidelijk. Het ontbreekt in kookboeken en eetencyclopedieën uit de jaren 1970. Een Italiaans woordenboek nam het in 1980 voor het eerst op, en Engelse woordenboeken hadden het in 1982. De naam betekent trek me op, van tireme sù in het dialect van Veneto, en dat past bij een toetje met sterke koffie.
Kerstavond in Treviso
Het best gedocumenteerde verhaal begint bij Le Beccherie, een restaurant in Treviso van Ado Campeol. Volgens dat verhaal bedachten zijn vrouw Alba Di Pillo en banketbakker Roberto Linguanotto er de tiramisu op 24 december 1969. In 1972 kwam het op de kaart. Toen Campeol in 2021 overleed, noemden kranten over de hele wereld hem de vader van de tiramisu. De familie heeft er nooit patent op aangevraagd, dus iedereen mag het maken en het zo noemen.
Friuli zegt dat het eerst was
De regio Friuli Venezia Giulia vertelt een ander verhaal. Britannica wijst op een recept uit 1959 uit Tolmezzo, een bergstadje, gemaakt door Norma Pielli in een restaurant dat populair was bij wandelaars. Wikipedia noemt ook een halfbevroren tiremesù die sinds 1938 werd geserveerd in restaurant Vetturino in Pieris. In juli 2017 zette het Italiaanse ministerie van landbouw tiramisu op de lijst van traditionele producten van Friuli Venezia Giulia. Treviso en Veneto wijzen dat af, en de twee kanten zijn het nog steeds niet eens.
Waar het daarvoor vandaan kwam
Beide versies groeiden uit dingen die mensen al aten. Britannica beschrijft sbatudin, een gerecht uit het noordoosten van Italië van eidooiers geklopt met suiker, gegeten met lange vingers. Leg daar in koffie gedoopte koekjes onder, voeg mascarpone en cacao toe, en je zit heel dicht bij tiramisu. Daarom is de ruzie zo moeilijk te beëindigen. De onderdelen bestonden al lang voordat iemand het complete toetje opschreef.
Wat het nu is
Tiramisu staat nu over de hele wereld op de kaart, en Britannica telt minstens 200 varianten. De klassieke versie heeft nog altijd lange vingers gedoopt in espresso, een crème van ei, suiker en mascarpone, en cacao erover gestrooid. Sommige versies doen er een scheutje likeur bij, andere niet. Een gewone portie is een vierkant uit een schaal of een los glaasje. Het is machtig, want mascarpone is een heel romige kaas, en dat is een groot deel van waarom mensen het zo lekker vinden.