Wie heeft chips uitgevonden?
De legende noemt kok George Crum in Saratoga Springs, New York, in 1853, maar historici twijfelen. Een Engels kookboek drukte al in 1817 een recept voor aardappels gebakken in dunne plakjes.
ChipsKlein zakje chips (25 gram)134kcal
Het beroemde verhaal
Het verhaal gaat zo. In 1853 stuurde een gast in Moon's Lake House, een restaurant bij een resort in Saratoga Springs, New York, zijn gebakken aardappels steeds terug omdat ze te dik waren. Kok George Crum werd er chagrijnig van. Hij sneed de aardappels zo dun als hij kon en bakte ze tot ze te krokant waren om met een vork te eten. De gast vond ze geweldig. Andere gasten wilden ze ook, en ze werden bekend als Saratoga chips. In veel versies is die lastige gast de rijke spoorwegman Cornelius Vanderbilt.
Het probleem met het verhaal
Het is een geweldig verhaal en hoogstwaarschijnlijk niet waar. Historicus T.J. Stiles, die een met de Pulitzerprijs bekroonde biografie van Vanderbilt schreef, zei dat er niets klopt van het deel over Vanderbilt. In de overlijdensberichten van Crum uit 1914 werden chips meestal niet eens genoemd. In 1849, vier jaar voor die beroemde avond, prees de New York Herald al een kok uit Saratoga die Eliza heette om haar krokant gebakken aardappels. Crums zus, Catherine Wicks, en later hotelier Hiram Thomas werden allebei in hun eigen overlijdensbericht de uitvinder genoemd.
Een Engels recept uit 1817
Het oudste bekende recept is ouder dan al deze claims, en het is niet Amerikaans. In 1817 bracht een Engelse arts, William Kitchiner, een kookboek uit dat The Cook's Oracle heette. Daarin stonden aardappels gebakken in plakjes of schaafsel. De dunne gebakken aardappel is dus waarschijnlijk niet in Saratoga uitgevonden, en misschien niet eens in de Verenigde Staten. Waar historici het wel over eens zijn: Saratoga maakte ze beroemd, en Crum, die in 1860 zijn eigen restaurant bij het meer opende, hielp daar flink aan mee.
Van vaten naar zakken
Vroege chips in de winkel lagen in vaten of glazen potten en werden per gewicht opgeschept, dus ze werden snel oud. In de jaren 1920 maakten mechanische schilmachines en doorlopende frituurpannen grote partijen mogelijk. In 1926 bedacht Laura Scudder in Californië een zak van twee op elkaar geperste vellen waspapier, die ze vers hield. Eind jaren 1930 werd het bedrijf van Herman Lay het eerste dat een chipsmerk in de hele Verenigde Staten verkocht. Massaproductie maakte van een resortsnack een snack voor elke dag.
Chips nu
Amerikanen zeggen nog steeds chips, in Groot-Brittannië en Ierland heten ze crisps, en chips zijn daar wat je bij vis eet. Het idee is sinds Kitchiner nauwelijks veranderd: dunne plakjes aardappel, gefrituurd of gebakken, en gezouten. De smaken zijn gegroeid, van barbecue tot zure room en ui, kaas, azijn en chili. Sommige, zoals Pringles, zijn helemaal geen plakjes maar aardappelvlokken die tot deeg zijn geperst. Een gewoon klein zakje is zo'n 25 tot 30 gram.